Bilindiği üzere Euro 6 emisyon normları, Avrupa’da 2014 yılında, Türkiye’de ise 2016 yılında devreye girecektir. Euro 6 ile birlikte emisyon oranlarında ciddi bir düşüş olacaktır. Aşağıda ağır vasıtalar için Euro emisyon değerleri verilmiştir. Görüleceği üzere, Euro 4 ve Euro 5 arasında çok büyük bir fark yokken, Euro 6’da özellikle HC ve NOx emisyonlarında büyük bir düşüş yaşanıyor ve bunu sağlamak tabii ki teknik olarak da kolay değildir. Bu nedenle Euro 6 motorlarda birçok farklı sistem bir arada kullanılmaktadır.
Euro 6 emisyon değerleri
Norm CO HC NOx PM İs
Euro I 4.5 1.1 8.0 0.612
4.5 1.1 8.0 0.36
Euro II 4.0 1.1 7.0 0.25
4.0 1.1 7.0 0.15
Euro III 1.0 0.25 2.0 0.02 0.15
2.1 0.66 5.0 0.10 0.13* 0.8
Euro IV 1.5 0.46 3.5 0.02 0.5
Euro V 1.5 0.46 2.0 0.02 0.5
Euro VI 1.5 0.13 0.4 0.01
(Emisyon değerleri g/kWh olarak verilmiştir. İs değeri ise 1/m olarak verilmektedir.)
Euro 4 ve Euro 5 araçlarda, düşük emisyon değerlerini sağlamak için genelde Adblue ve bazı markalarda EGR sistemi kullanılmıştır. Ancak bazı istisna markalar hariç Euro 6 motorlar için ön görülen bu 2 sistemin bir arada kullanılmasıdır. Temel olarak bu 2 sistemin farkından bahsetmek gerekirse 2 sistem de temel olarak NOx emisyonlarını azaltmaya yöneliktir; ancak yöntemleri farklıdır. EGR sistemi yani egzoz gazı resirkülasyonu sistemi isminden de anlaşılacağı üzere, egzoz gazını tekrar motora göndererek, yanma odasındaki yanma sonu sıcaklıklarını düşürerek NOx emisyonlarının oluşumunu azaltır. Çünkü NOx emisyonları yüksek sıcaklıklarda oluşan bir emisyondur. Yanma odasındaki sıcaklık 1800K’i geçtiğinde havanın içerisindeki azot ile oksijen birleşerek azot oksitleri meydana getirirler. Azot ve oksijen ayrı ayrı zararsız gazlar iken, azot oksit insan sağlığı için oldukça zararlı bir gazdır. Bu nedenle EGR ile sıcaklıklar düşürülerek azot oksit oluşumunun önüne geçilmiş olur. Ancak EGR yöntemiyle sağlanan fayda ile beraber bir miktar da verim kaybı olur. Biraz daha teknik detaya girmek istersek, EGR miktarının ne kadar olması gerektiği aşağıdaki formülle ve test yöntemleri ile belirlenir. Yapılan çalışmalarda sadece EGR kullanımının, NOx açısından olumlu fakat diğer açılardan olumsuz olduğu tespit edilmiştir. Özellikle %30 üzeri EGR kullanımı motor performansını oldukça düşürmektedir. Ortalama %10 civarı bir kullanım uygundur. Tabii ki bunlar motor tasarımı ile ilgilidir ve son kullanıcının bu konuda yapabileceği bir seçim yoktur. Adblue sisteminde ise NOx emisyonları, gazlar motordan tamamen çıktıktan sonra yok edilir. Katalizöre püskürtülen Adblue sıvısı zararlı gazları parçalayarak NOx emisyonlarını azaltır. Bu yöntem daha kesin ve yan etkisi olmayan bir yöntemdir. Ancak burada da son kullanıcı için ek bir uğraş söz konusudur. Kullanıcı yakıt deposu dışında Adblue deposuna Adblue sıvısı koymakla yükümlüdür. Genel görüşün aksine bu ek bir maliyet değildir, çünkü Adblue kullanan bir araç yakıtı daha az yakacağı için, toplamda maliyet açısından bir kayıp söz konusu değildir. Sadece belirtmiş olduğum gibi ek bir uğraş söz konusudur. Konusu geçmişken de belirtmekte fayda var ki ; Adblue deposuna farklı bir sıvı madde koymak, çeşitli sensörlerin iptali ile “zekice” çözümlerle Adblue kullanımını iptal etmek, son derece tehlikeli ve kar edeyim derken büyük zararlara neden olabilecek uygulamalardır. Adblue sistemine sahip bir araç, en ekonomik ve verimli performansını doğru ve standartlara uygun Adblue kullanımı ile sağlamaktadır. Ülkemizde ne yazık ki merdiven altı Adblue üretimi de yaygındır. Bu konuda da dikkatli olmakta fayda var, çünkü standartlara uygun olmayan kullanım büyük problemlere neden olabilir. Tekrar konumuza dönmek gerekirse Euro 6 motor dizaynları genel olarak bu 2 sistemi beraber kullanır. Çünkü kanunlar gereği sağlanması gereken değerler Euro5’e göre çok farklıdır. NOx emisyonları Euro 6 motorlarda, Euro5 motora göre 5 kat daha düşüktür. Bunu sağlamak için de temel yol EGR ile sıcaklıklar düşürülerek bir miktar NOx düşüşü elde etmek, ve çıkan gazların da katalizörde tekrar Adblue enjekte edilerek tekrar parçalanması ve azot oksit düşümüdür.
Tabii ki çevre için çok faydalı olacak bu motorlarla beraber, yollarımızdaki birçoğu Euro4 , hatta Euro3 değerlerini dahi sağlamayan taşıtlar kullanılmaya devam edildikçe çevreyi pek de korumuş olmayacağız. Bu konuda ne gibi bir önlem alınır, ya da kullanıcıların çevreci ve yeni araçlar kullanmaya başlamaları için ne gibi teşvik sistemi konur bilemiyorum; ama önemli olan çevreyi korumaksa günümüzde artık yavaş yavaş tüm araçların ya Euro6 emisyonuna sahip olması gerekmekte ya da araçların tamamen alternatif yakıtlı / tahrikli araçlara dönmesi gerekmektedir. Yollarda simsiyah egzoz dumanlı 25-30 yıllık kamyonlar ve belediye otobüsleri hala yürüyorken, Euro6’nın faydalarından bahsetmek çok da mantıklı olmayacaktır.
Selam ve Saygılarımla,
Ercüment GÜL
