Arıtma çamurları su ve atıksu tesislerinin işletilmesi sırasında veya sonrasında oluşan bir yan üründür. Çamur bertaraf etme işlemleri arıtma tesisinin toplam yatırım masrafının %20-%30’ unu, işletim masrafının ise %50’ sini oluşturmaktadır. Arıtılan suyun niteliğine ve uygulanan arıtma işlemlerine bağlı olarak arıtma çamurlarının özellikleri değişmektedir. Genel olarak arıtma çamurları sıvı ya da yarı katı halde, kokulu, % 0,25 ile % 12 arasında katı madde içeren atıklardır.
Çamurlar fiziksel yapılarına göre, mikrobiyolojik karakteri, besin maddesi (nutrient), su verme özelliği ve metal içeriğine göre değerlendirilmelidir. Evsel nitelikli atıksuların arıtıldığı arıtma tesisinde oluşan arıtma çamurlarının özellikleri birbirine benzemekle birlikte endüstriyel kaynaklı arıtma çamurlarının özellikleri endüstriden endüstriye farklılıklar göstermektedir. Her endüstri için oluşacak çamur karakterizasyonu ayrı ayrı yapılmalıdır.
Arıtılacak suyun özelliklerine bağlı olarak arıtma tesislerinde çeşitli arıtma kademeleri yer almaktadır. Fiziksel arıtma, kimyasal arıtma, biyolojik arıtma, ileri arıtma vb. her kademede oluşan çamurların özellikleri birbirlerinden farklıdır. Ön çökeltim havuzunda çökelen çamur kendiliğinden çökebilecek katı maddeleri içermektedir. Ortalama olarak %1-2 katı madde içeren oldukça sulu ve kokulu çamurlardır.
Biyolojik arıtma çamurlarının özellikleri kullanılan biyolojik arıtma işlemlerine göre değişiklik göstermektedir. Çözünebilir nitelikteki organik maddelerin oksidasyonu amacıyla en yaygın kullanılan biyolojik arıtma işlemi aktif çamur havuzlarıdır.
Karakterizasyonu
Arıtma çamuru kaynağına ve önceden geçtiği işlemlere bağlı olarak büyük değişiklikler göstermektedir. Bu nedenle pek çok parametre parametre geliştirilmiş ve arıtma çamurunun spesifik özelliklerini, çamurun meydana geldiği arıtma metoduna bağlı olarak, ölçmek gayesiyle testler geliştirilmiştir.
Arıtma çamurlarının sınıflandırılmasında kullanılan parametreler arasında fiziksel, kimyasal, biyolojik parametreler bulunmaktadır.
Fiziksel parametreler; arıtma çamuru hakkında işlenebilirlik ve elenebilirlik bilgilerini vermektedir.
Kimyasal parametreler; çamurun içinde bulunan besinlerin (nutrient) ve toksik maddelerin varlığını ve dolayısıyla tarım için kullanıp kullanılmayacağını belirlemekte yardımcı olur.
Biyolojik parametreler atıksu çamuru içindeki mikrobik faaliyetleri ve organik madde/ patojen varlığı ve böylelikle çamurun emniyetli bir şekilde kullanıp kullanılmayacağını belirler.
Çamur parametreleri çamur işleme ve bertaraf etme ünitelerinin tasarımı ve denetimi için kullanılmaktadır. Çamur karakterizasyonun da kullanılan ana parametreler şunlardır;
Özgül ağırlık
Çamur katı madde içeriği
Toplam askıda katı madde içeriği
Uçucu katı madde içeriği
Çamur hacim indeksi
Çamurdaki suyun dağılımı
Çamurun akışkanlık özelliği
